William Morgan

Oddi ar Celwyddoniadur
Fersiwn a roddwyd ar gadw am 00:54, 23 Chwefror 2008 gan Caradog (Sgwrs | cyfraniadau)
(gwahan) ← At y diwygiad blaenorol | Y diwygiad cyfoes (gwahan) | At y diwygiad dilynol → (gwahan)
Jump to navigation Jump to search

William Morgan (1545 - 10 Medi 1604) oedd un o'r llenorion pwysicaf welodd Cymru erioed. Mae rhai o'i weithiau ymhlith goreuon yr iaith Gymraeg.


Y Blynyddoedd Cynnar

Plentyndod ddigon cythryblus a gafodd William Morgan. Treuliodd ddeg mlynedd cyntaf ei fywyd ar y môr gyda'i dad, cyn dianc ar ei benblwydd yn un ar ddeg i weithio ar y tir. Treuliodd flynyddoedd cynnar ei fywyd yn ymladd ac yn lladrata gyda'i dad, Harri Morgan. Credir mai putain oedd ei fam, Mary Elizabeth, a gwrddodd ei dad mewn porthladd ym Marbados.

Ar ôl dianc i'r tir bu'n ddigon ffodus i gael gwaith fel gwas ar fferm gyfagos. Wedi cwta dair blynedd daeth i'r amlwg nad ffarmwr y dylai fod. Treulai ei ddyddiau yn ceisio cadw ei braidd dan reolaeth. Pan dderbyniodd sawl aelod o'i braidd Orchymyn Ymddygiad Gwrthgymdeithasol (ASBO) cafodd William Morgan ei ddiswyddo a bu'n rhaid iddo fynd i chwilio am waith yn rhywle arall.


Bywyd Prifysgol

Mae'n aneglir i ble'r aeth William ar ôl hyn, ond ymddengys iddo dderbyn addysg gan dirfeddianwr lleol, Morys Wyn, cyn mynd yn ei flaen i astudio yng Ngholeg Sant Ioan, Caergrawnt. Treuliodd dair blynedd ar ddeg yn y brifysgol lle y meistrolodd nifer o ieithoedd ynghyd â smyglo cyffuriau a thwyll.

Tra yn fyfyriwr yng Nghaergrawnt y daeth i gwrdd â'i brif elyn, William Salesbury.

Roedd y ddau yn aelodau o'r Cymdeithasau Cymraeg yng Nghaergrawnt a Rhydychen, ac yn cystadlu yn erbyn eu gilydd mewn Eisteddfodau blynyddol. Yn ôl y sôn, enillodd Salesbury y wobr gyntaf mewn cystadleuaeth nofel fer gyda'i nofel 'Erasmus' yn Eisteddfod Ryng-golegol 1567, a Morgan yn dod yn ail.

Ar ôl Prifysgol

Ar ôl gadael y coleg ac wedi ei greithio gan Eisteddfod '67, penderfynodd William Morgan fynd ati i geisio bod yn llwyddiannus gan gyhoeddi darn o waith. Penderfynodd ddefnyddio nofel lwyddiannus Salesbury fel sylfaen i'w waith. Aeth ati i olygu ac ychwanegu'n helaeth at nofel Salesbury, ac erbyn 1588 roedd un o nofelau pwysicaf yr iaith wedi ei chyhoeddi - 'Y Beibl'.

Er mor ddi-ddychymyg oedd y teitl, llwyddodd y nofel i gyrraedd rhif 1 yn rhestr Llyfr y Flwyddyn Y Byd.