Y gwahaniaeth rhwng diwygiadau o "Hela Cnau"

Oddi ar Celwyddoniadur
Jump to navigation Jump to search
(Tudalen newydd: Er mor ddadleuol yw '''Hela Cnau''' i lawer, mae’r hobi hon yn dal i gael eu harfer ledled Cymru a thu hwnt. Mae tystiolaeth i awgrymu fod y weithgaredd hon yn dyddio yn ôl i ...)
 
B
Llinell 1: Llinell 1:
Er mor ddadleuol yw '''Hela Cnau''' i lawer, mae’r hobi hon yn dal i gael eu harfer ledled [[Cymru]] a thu hwnt. Mae tystiolaeth i awgrymu fod y weithgaredd hon yn dyddio yn ôl i gyfnod [[Owain Glyndŵr|Glyndŵr]] yng Nghymru.
+
Er mor ddadleuol yw '''Hela Cnau''' i lawer, mae’r hobi hon yn dal i gael ei harfer ledled [[Cymru]] a thu hwnt. Mae tystiolaeth i awgrymu fod y weithgaredd hon yn dyddio yn ôl i gyfnod [[Owain Glyndŵr|Glyndŵr]] yng Nghymru.
   
 
= Y Cychwyn =
 
= Y Cychwyn =
Er fod hela ceirw a llwynogod yn draddodiad llawer hŷn sylweddolwyd tua 1400 cymaint o bla ydoedd cnau yng nghefn gwlad Cymru a’r angen am reoli eu niferoedd. Cymeradwywyd ddeddf ym 1404 a oedd yn rhoi caniatâd i ffermwyr hela cnau.
+
Er bod hela [[carw|ceirw]] a [[llwynog|llwynogod]] yn draddodiad llawer hŷn sylweddolwyd tua 1400 cymaint o bla ydoedd cnau yng nghefn gwlad Cymru a’r angen am reoli eu niferoedd. Cymeradwywyd deddf ym 1404 a oedd yn rhoi caniatâd i ffermwyr hela cnau.
   
 
Yn ôl rhai gwrthwynebwyr nid oedd y ddeddf hon yn ddigon llym. Roeddynt wedi gweld ffermwyr yn hela cnau mewn modd a oedd yn annheg ar y cnau. Yn aml ar helfeydd byddai cŵn yn cael eu defnyddio i erlid y cnau, gan eu blino, ac yn y diwedd yn eu rhwygo’n ddarnau am sbort.
 
Yn ôl rhai gwrthwynebwyr nid oedd y ddeddf hon yn ddigon llym. Roeddynt wedi gweld ffermwyr yn hela cnau mewn modd a oedd yn annheg ar y cnau. Yn aml ar helfeydd byddai cŵn yn cael eu defnyddio i erlid y cnau, gan eu blino, ac yn y diwedd yn eu rhwygo’n ddarnau am sbort.
   
Dadl y ffermwyr oedd mai greddf naturiol y ci oedd yr ymddygiad hwn. Roedd ffermwyr, mae’n debyg yn arfer defnyddio bwa a saeth er mwyn hela’r cnau. Dull llawer iawn mwy hynaws o ladd y cnau, oherwydd prin fyddai’r boen y byddant yn eu deimlo.
+
Dadl y ffermwyr oedd mai greddf naturiol y ci oedd yr ymddygiad hwn. Roedd ffermwyr, mae’n debyg yn arfer defnyddio [[bwa a saeth]] er mwyn hela’r cnau: dull llawer iawn mwy hynaws o ladd y cnau, oherwydd prin fyddai’r boen y byddent yn ei deimlo.
   
 
= Diwygio'r Ddeddf =
 
= Diwygio'r Ddeddf =
Ond, erbyn 1411 bu’n rhaid i Ddeddf Hela Cnau 1404 gael ei diwygio yn dilyn cwynion gan grwpiau protest yn erbyn hela creulon. Roedd y ddeddf newydd yn gwahardd ffermwyr rhag hela cnau gyda chnud o gŵn hela. Credir rhai fod hela cnau gyda chŵn yn dal i barhau heddiw yn nghyfreithlon.
+
Ond, erbyn 1411 bu’n rhaid i Ddeddf Hela Cnau 1404 gael ei diwygio yn dilyn cwynion gan grwpiau protest yn erbyn hela creulon. Roedd y ddeddf newydd yn gwahardd ffermwyr rhag hela cnau gyda chnud o gŵn hela. Cred rhai fod hela cnau gyda chŵn yn dal i barhau heddiw yn anghyfreithlon.
   
 
= Heddiw =
 
= Heddiw =
Mae hela cnau yn dal i fynd yn ei flaen hyd heddiw. Ond yn wahanol i ddyddiau cynnar y weithgaredd, caiff cnau eu hela heddiw am hwyl. Os ewch i gefn gwlad yn ystod y tymor hela, gellir gweld Cymry dosbarth uwch ar gefn eu ceffylau mawr yn mwynhau hela’r gneuen fach ddiniwed drwy gefn gwlad.
+
Mae hela cnau yn dal i fynd yn ei flaen hyd heddiw. Ond yn wahanol i ddyddiau cynnar yr arfer, caiff cnau eu hela heddiw am hwyl. Os ewch i gefn gwlad yn ystod y tymor hela, gellir gweld Cymry dosbarth uwch ar gefn eu ceffylau mawr yn mwynhau hela’r gneuen fach ddiniwed drwy gefn gwlad.
   
Er mor greulon y tybir rhai yw hela cnau am hwyl, ac er sawl protest y tu allan i San Steffan, parhau i fod yn gyfreithlon y mae.
+
Er mor greulon y tybia rhai yw hela cnau am hwyl, ac er sawl protest y tu allan i [[San Steffan]], parhau i fod yn gyfreithlon y mae.
   
 
= Llenyddiaeth =
 
= Llenyddiaeth =
Ceir sawl cyfeirnod mewn llenyddiaeth Gymraeg am hela cnau ers dechrau’r weithgaredd, ac heb os un o’r gyfeiriadaeth mwyaf cofiadwy, yw o gerdd Dafydd ap Gwilym, ‘''Morfudd, sai moyn secs, ‘wy off i hela!''’
+
Ceir sawl cyfeiriad mewn llenyddiaeth Gymraeg at hela cnau ers dechrau’r weithgaredd, a heb os, un gyfeiriadaeth gofiadwy iawn yw honno o gerdd Dafydd ap Gwilym, Cnau: ‘''Morfudd, sai moyn secs, ‘wy off i hela!''’
   
 
:Gee ceffyl bach, yn cario ni'n dau,
 
:Gee ceffyl bach, yn cario ni'n dau,
Llinell 24: Llinell 24:
 
:Nofiodd y gneuen, a dianc – y pric!
 
:Nofiodd y gneuen, a dianc – y pric!
   
 
A phwy all anghofio cerdd un o fawrion Cymru, cerdd ‘''Y Gneuen''’ gan R. Williams Parry, gyda’r ddwy linell anfarwol:
 
A sut ellir anghofio cerdd un o fawrion Cymru, cerdd ‘''Y Gneuen''’ gan R. Williams Parry, gyda’r ddwy linell anfarwol:
 
   
 
:Llithrodd y gneuen fochgoch dros y grib;
 
:Llithrodd y gneuen fochgoch dros y grib;
 
:Digwyddodd, darfu, megis seren wib.
 
:Digwyddodd, darfu, megis seren wib.
  +
  +
==Llyfryddiaeth Bellach==
  +
  +
*I Hela Cnau, [[Marion Eames]]

Diwygiad 19:33, 10 Ebrill 2008

Er mor ddadleuol yw Hela Cnau i lawer, mae’r hobi hon yn dal i gael ei harfer ledled Cymru a thu hwnt. Mae tystiolaeth i awgrymu fod y weithgaredd hon yn dyddio yn ôl i gyfnod Glyndŵr yng Nghymru.

Y Cychwyn

Er bod hela ceirw a llwynogod yn draddodiad llawer hŷn sylweddolwyd tua 1400 cymaint o bla ydoedd cnau yng nghefn gwlad Cymru a’r angen am reoli eu niferoedd. Cymeradwywyd deddf ym 1404 a oedd yn rhoi caniatâd i ffermwyr hela cnau.

Yn ôl rhai gwrthwynebwyr nid oedd y ddeddf hon yn ddigon llym. Roeddynt wedi gweld ffermwyr yn hela cnau mewn modd a oedd yn annheg ar y cnau. Yn aml ar helfeydd byddai cŵn yn cael eu defnyddio i erlid y cnau, gan eu blino, ac yn y diwedd yn eu rhwygo’n ddarnau am sbort.

Dadl y ffermwyr oedd mai greddf naturiol y ci oedd yr ymddygiad hwn. Roedd ffermwyr, mae’n debyg yn arfer defnyddio bwa a saeth er mwyn hela’r cnau: dull llawer iawn mwy hynaws o ladd y cnau, oherwydd prin fyddai’r boen y byddent yn ei deimlo.

Diwygio'r Ddeddf

Ond, erbyn 1411 bu’n rhaid i Ddeddf Hela Cnau 1404 gael ei diwygio yn dilyn cwynion gan grwpiau protest yn erbyn hela creulon. Roedd y ddeddf newydd yn gwahardd ffermwyr rhag hela cnau gyda chnud o gŵn hela. Cred rhai fod hela cnau gyda chŵn yn dal i barhau heddiw yn anghyfreithlon.

Heddiw

Mae hela cnau yn dal i fynd yn ei flaen hyd heddiw. Ond yn wahanol i ddyddiau cynnar yr arfer, caiff cnau eu hela heddiw am hwyl. Os ewch i gefn gwlad yn ystod y tymor hela, gellir gweld Cymry dosbarth uwch ar gefn eu ceffylau mawr yn mwynhau hela’r gneuen fach ddiniwed drwy gefn gwlad.

Er mor greulon y tybia rhai yw hela cnau am hwyl, ac er sawl protest y tu allan i San Steffan, parhau i fod yn gyfreithlon y mae.

Llenyddiaeth

Ceir sawl cyfeiriad mewn llenyddiaeth Gymraeg at hela cnau ers dechrau’r weithgaredd, a heb os, un gyfeiriadaeth gofiadwy iawn yw honno o gerdd Dafydd ap Gwilym, Cnau: ‘Morfudd, sai moyn secs, ‘wy off i hela!

Gee ceffyl bach, yn cario ni'n dau,
Dros y mynydd i hela cnau,
Dŵr yn yr afon a'r cerrig yn slic,
Nofiodd y gneuen, a dianc – y pric!

A phwy all anghofio cerdd un o fawrion Cymru, cerdd ‘Y Gneuen’ gan R. Williams Parry, gyda’r ddwy linell anfarwol:

Llithrodd y gneuen fochgoch dros y grib;
Digwyddodd, darfu, megis seren wib.

Llyfryddiaeth Bellach