Nodyn:Pigion

Oddi ar Celwyddoniadur
Neidio i: llywio, chwilio

Iaith a ddyfeisiwyd tua tri chan mlynedd yn ôl yw'r Gymraeg.

Creu'r iaith[golygu]

Roedd gorllewin Prydain (a elwir yn "Cymru" erbyn hyn) yn ardal o dlodi a diffeithwch, ac wrth feddwl am ffyrdd o wella'r sefyllfa fe gafodd dyn o'r enw Griffith Jones, Llanddowror syniad twyllodrus ond athrylithgar, sef creu myth am wlad ac iaith a oedd wedi cael ei gormesu gan y Saeson, sef Cymru, a'r Gymraeg. Aeth ati i droi'r myth yn realiti drwy Ysgolion Cylchynol Griffith Jones sef teithio o bentref i bentref yn dysgu "Cymraeg" i'r bobl gan ddweud wrthynt mai hon oedd iaith y nefoedd, rhywbeth yr oeddent yn ddigon dwl i'w gredu. O ganlyniad penderfynwyd siarad yr iaith honno a'r iaith honno yn unig gyda'u plant, i'r fath raddau nes iddynt anghofio Saesneg yn gyfan gwbl.

Roedd Griffith Jones Llanddowror yn ddyn o flaen ei oes, ac ni chafodd ei werthfawrogi ar y pryd. Fodd bynnag, roedd yn meddwl yn yr hirdymor, a dim ond yn ystod yr hanner canrif diwethaf y mae ei gynllun mawr wedi dechrau dwyn ffrwyth mewn gwirionedd. Bratiaith a ddyfeisiodd ar gefn amlen gyda chymorth ei bartner oes Iolo Morganwg oedd yr iaith yn wreiddiol, ond erbyn hyn mae'r Gymraeg yn ddoniol ffynnu. mwy...